Hitteberoerte door inspanning: de wandeling is de grootste oorzaak

Sanne de Vries · Redacteur, dierenwelzijn en producten voor huisdieren

Sanne woont met een labrador en twee katten in Noord-Brabant, een van de warmste streken van Nederland in de zomer. Nederland heeft bovendien een vochtig zeeklimaat, en juist die vochtigheid maakt hijgen minder effectief voor een hond.

Wat het onderzoek heeft geteld

Vrijwel elke zomercampagne gaat over dezelfde afbeelding: een hond achter een autoruit. Die waarschuwing is terecht. Maar toen onderzoekers van het Royal Veterinary College nagingen waar honden werkelijk vandaan komen als ze met oververhitting bij de praktijk worden gebracht, kwam er een ander beeld uit.

Via het VetCompass-programma werden de dossiers doorgenomen van 905.543 honden die in 2016 bij 886 Britse eerstelijnspraktijken onder behandeling stonden. Daaruit kwamen 1.259 hitte-gerelateerde voorvallen bij 1.222 honden naar boven. Bij 380 daarvan, ruim dertig procent, stond in het dossier geen aanleiding genoteerd. Blijven er 879 over waarbij de oorzaak wél bekend was, en die verdelen zich zo:

Bron: Hall, Carter & O’Neill, «Dogs Don’t Die Just in Hot Cars», Animals 2020, 10(8), 1324. De percentages slaan op de 879 voorvallen met een bekende aanleiding, niet op alle 1.259.

De auteurs schrijven er zelf bij dat inspanning in dit materiaal niet alleen méér honden trof, maar over het geheel genomen ook acht keer zoveel sterfgevallen opleverde als opsluiting in een voertuig.

De wandeling, niet de sprint

Hier wordt het pas echt ongemakkelijk. Van die 652 gevallen door inspanning stond bij 101 niet genoteerd wát de hond had gedaan. Van de overige 551 gold:

• 372 (67,5 %) na een wandeling
• 97 (17,6 %) na intensieve activiteit, zoals rennen of meelopen met de fiets
• 76 (13,8 %) na een periode spelen
• 6 (1,1 %) na een wedstrijd of hondensport

Twee op de drie honden kwamen dus binnen na iets wat niemand een prestatie zou noemen. Geen agility, geen trainingskamp: het rondje. Dat maakt het lastige aan dit onderwerp meteen zichtbaar. Een risico dat eruitziet als een uitzonderlijke situatie, zoals een dichte auto, is gemakkelijk te herkennen en dus te vermijden. Een risico dat eruitziet als dinsdagmiddag is dat niet.

Waarom inspanning zwaarder weegt dan de thermometer

Een hond koelt vrijwel volledig af door te hijgen. Dat systeem heeft een eigenschap die je bij warm weer tegen je krijgt: hijgen kost spierarbeid, en spierarbeid maakt warmte. Hoe harder hij eraan moet trekken, hoe meer warmte hij er zelf bij produceert. De natuurkunde erachter staat uitgewerkt op de pagina over hoe een koelmat werkt.

Loopt je hond, dan komen er twee warmtebronnen bij elkaar. Van buiten de zon en het opgewarmde wegdek, van binnen zijn eigen spieren. Bij een stilstaande hond in de schaduw speelt alleen de eerste. Daarom kan een hond het op een dag die jij aangenaam vindt toch zwaar krijgen: het getal op de thermometer beschrijft maar de helft van wat er met hem gebeurt.

Daar komt het Nederlandse klimaat overheen. Vochtige lucht neemt minder water op, dus verdampt er minder vocht van zijn tong, dus levert hijgen minder op. Een benauwde dag van achtentwintig graden is voor een hond zwaarder dan een droge dag die warmer aanvoelt voor jou.

En de auto? Daar verandert niets aan

Eén ding mag uit dit onderzoek in geen geval verkeerd worden gelezen. Dat inspanning vaker voorkomt, maakt de geparkeerde auto geen kleiner probleem. Een hond alleen achterlaten in een auto blijft de regel die geen uitzondering kent: niet even, niet in de schaduw, niet met een raampje open. Die situatie loopt sneller uit de hand dan bijna elke andere, en de cijfers hierboven veranderen daar niets aan.

Wat het onderzoek toevoegt, is dat de auto niet de enige oorzaak is en zelfs niet de meest voorkomende. De campagne die alleen over autoruiten gaat, laat de situatie buiten beeld waarin de meeste honden werkelijk in de problemen komen. Beide waarschuwingen horen naast elkaar te staan, niet in plaats van elkaar. Reizen met een hond, van de achterbank tot het vakantiehuis, staat apart beschreven in koelmat voor in de auto.

Welke hond het eerst tegen zijn grens loopt

Dezelfde onderzoekers vonden dat lichaamsbouw meetelt: honden met een korte snuit hadden hogere kansen op alle drie de soorten hitteberoerte. Dat is geen ranglijst van rassen maar een kwestie van bouw, en die kun je bij je eigen hond nagaan. Snuit, vacht en massa staan uitgewerkt in welke rassen hebben het meest last van hitte.

Leeftijd werkt in dit verband twee kanten op. Jonge, actieve honden liepen juist meer kans op de inspanningsvariant, om de eenvoudige reden dat zij degenen zijn die rennen en doorgaan. Oudere honden herstellen na afloop trager; wat er dan dagelijks verandert staat in oude honden en katten in de zomer.

Het kenmerk dat over al deze groepen heen gaat, is gedrag: een hond stopt niet uit zichzelf. Hij brengt de bal terug zolang jij gooit, en hij loopt door zolang jij doorloopt. De beslissing om te stoppen is niet aan hem.

Wat dit verandert aan een gewone zomerdag

Niet dat je hond binnen moet blijven. Beweging blijft nodig, ook in juli, en het onderzoek zegt nergens iets anders. Wat het verschuift is wanneer en hoe lang. Verplaats de wandeling naar de koele uren en houd hem korter zolang het warm is; welke uren dat in de praktijk zijn, en hoe je met de rug van je hand nagaat of het wegdek te heet is, staat punt voor punt in hond afkoelen.

De rest van het rijtje is even alledaags: neem water mee, kies gras en schaduw boven asfalt, laat je hond het tempo bepalen en keer om zodra hij niet meer wil doorlopen. Dat laatste is geen koppigheid maar een mededeling.

Daar zit meteen de vraag die volgt op een kortere sortie: wat doet de hond met de uren die overblijven. Een hond die zijn beweging niet kwijt kan wordt onrustig, en onrustige honden bewegen juist méér binnenshuis. Wat helpt is de energie verleggen in plaats van hem in te houden: zoekwerk met de neus, kauwwerk, een spelletje in de schaduw van de tuin. Denkwerk kost een hond behoorlijk wat, en het maakt vrijwel geen warmte.

De thuiskomst is het moment dat telt

Een hond blijft na afloop van een wandeling nog een tijd warmte afvoeren. Hijgen gaat door als de deur al dicht is, en juist in die periode bepaalt zijn omgeving hoe snel hij weer op orde komt. Ligt hij op een tapijt of een mand, dan houdt die het vast wat hij probeert kwijt te raken.

Daarom kiest een hond in de zomer uit zichzelf de tegels in de gang of de vloer van de badkamer. Hij zoekt een oppervlak dat koeler is dan hijzelf en dat blijft, zodat de warmte via zijn buik en zijn flanken weg kan, precies waar zijn vacht dun is. Een koelmat is niets anders dan zo’n oppervlak, alleen dan op de plek waar jij hem wilt hebben: naast je bureau, bij de bank, in de tuin. Welke maat bij welk gewicht hoort, staat in de maatgids.

Ter verduidelijking, omdat het hier telt: een mat is geen behandeling. Herken je de signalen van een hitteberoerte, dan gelden de vier stappen uit oververhitte hond, en die beginnen met koelen en bellen.

Deze tekst vervangt het oordeel van een dierenarts niet. Vermoed je een hitteberoerte, neem dan meteen contact op met een dierenartsenpraktijk of de dierenspoeddienst.